UPPSC GS Paper-I – Day-26
Home Rule Movement (1916–1917)
హోం రూల్ ఉద్యమం – తిలక్ & యానీ బిసెంట్
By Shaktimatha Learning
Introduction | పరిచయం
The Home Rule Movement marked a new phase in India’s freedom struggle. For the first time, the demand for self-government (Swaraj) was raised clearly and openly within the framework of the British Empire. Inspired by the Irish Home Rule movement, Indian leaders mobilized public opinion across regions. The movement acted as a bridge between the Extremist phase and the Gandhian mass movements. For UPPSC GS Paper-I, this topic is very important.
హోం రూల్ ఉద్యమం భారత స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో కొత్త దశను సూచించింది. బ్రిటిష్ సామ్రాజ్య పరిధిలోనే స్వయం పాలన (స్వరాజ్యం) అనే డిమాండ్ మొదటిసారిగా స్పష్టంగా వినిపించింది. ఐరిష్ హోం రూల్ ఉద్యమం ప్రేరణతో దేశవ్యాప్తంగా ప్రజాభిప్రాయాన్ని సమీకరించారు. ఈ ఉద్యమం అతివాద దశకు గాంధీయుగ ప్రజా ఉద్యమాలకు మధ్య వంతెనగా పనిచేసింది. UPPSC GS Paper-I లో ఇది అత్యంత కీలక అంశం.
Background | నేపథ్యం
- Decline of Extremist movement after 1908
- Impact of World War I
- Failure of British constitutional reforms
- Growing political awareness among masses
- 1908 తర్వాత అతివాద ఉద్యమ క్షీణత
- ప్రథమ ప్రపంచ యుద్ధ ప్రభావం
- బ్రిటిష్ సంస్కరణల వైఫల్యం
- ప్రజల్లో రాజకీయ చైతన్యం పెరుగుదల
Meaning of Home Rule | హోం రూల్ అర్థం
- Self-government within the British Empire
- Control over internal administration
- Gradual step towards full independence
- బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యంలో స్వయం పాలన
- అంతర్గత పరిపాలనపై నియంత్రణ
- సంపూర్ణ స్వాతంత్ర్యానికి తొలి అడుగు
Home Rule Leagues | హోం రూల్ లీగులు
1. Tilak’s Home Rule League (1916)
- Founded by Bal Gangadhar Tilak
- Area of work: Maharashtra, Karnataka, Central Provinces
- Used festivals, meetings, newspapers
- స్థాపకుడు – బాల గంగాధర్ తిలక్
- కార్యక్షేత్రం – మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక, మధ్య ప్రావిన్సులు
- పండుగలు, సభలు, పత్రికల వినియోగం
2. Annie Besant’s Home Rule League (1916)
- Founded by Annie Besant
- Area of work: Rest of India
- Headquarters – Adyar (Madras)
- స్థాపకురాలు – యానీ బిసెంట్
- కార్యక్షేత్రం – మిగిలిన భారతదేశం
- ముఖ్య కార్యాలయం – అడయార్ (మద్రాస్)
Objectives | లక్ష్యాలు
- Demand for Swaraj
- Spread political education
- Unite Moderates and Extremists
- Prepare masses for self-rule
- స్వరాజ్య డిమాండ్
- రాజకీయ విద్య విస్తరణ
- మితవాదులు–అతివాదుల ఐక్యత
- స్వయం పాలనకు ప్రజలను సిద్ధం చేయడం
Methods of Movement | ఉద్యమ పద్ధతులు
- Public meetings and lectures
- Political propaganda through newspapers
- Pamphlets and leaflets
- Peaceful constitutional agitation
- ప్రజాసభలు, ఉపన్యాసాలు
- పత్రికల ద్వారా రాజకీయ ప్రచారం
- కరపత్రాలు
- శాంతియుత రాజ్యాంగ పోరాటం
Role of Leaders | నాయకుల పాత్ర
- Bal Gangadhar Tilak – mass mobilization
- Annie Besant – internationalizing Indian cause
- Support from young nationalists
- బాల గంగాధర్ తిలక్ – ప్రజల సమీకరణ
- యానీ బిసెంట్ – అంతర్జాతీయ ప్రచారం
- యువ జాతీయవాదుల మద్దతు
British Response | బ్రిటిష్ ప్రతిస్పందన
- Initial tolerance, later repression
- Annie Besant arrested (1917)
- Movement gained wider sympathy
- ప్రారంభంలో సహనం, తరువాత అణచివేత
- 1917లో యానీ బిసెంట్ అరెస్టు
- ప్రజల్లో ఉద్యమానికి మద్దతు పెరుగుదల
Achievements | విజయాలు
- Popularized demand for Swaraj
- Reunited Congress (Lucknow Session 1916)
- Prepared ground for Gandhian movements
- Influenced Montagu Declaration (1917)
- స్వరాజ్య భావన ప్రజల్లో వ్యాప్తి
- కాంగ్రెస్ ఐక్యత – లక్నో సమావేశం (1916)
- గాంధీయుగ ఉద్యమాలకు పునాది
- మాంటాగు ప్రకటనపై ప్రభావం
Limitations | పరిమితులు
- Limited mass participation
- Urban and middle-class oriented
- Short duration
- ప్రజల విస్తృత పాల్గొనడం లేకపోవడం
- నగర, మధ్య తరగతికి పరిమితం
- తక్కువ కాలం కొనసాగింది
Historical Significance | చారిత్రక ప్రాముఖ్యత
- Clear demand for self-government
- Transition to mass politics
- Strengthened national unity
- స్వయం పాలనకు స్పష్టమైన డిమాండ్
- ప్రజా రాజకీయాలకు మార్పు
- జాతీయ ఐక్యత బలపరిచింది
UPPSC Exam Importance | పరీక్ష ప్రాముఖ్యత
- Prelims – founders, years, objectives
- Mains – role in freedom struggle
- Bridge topic before Gandhian era
- ప్రిలిమ్స్ – స్థాపకులు, సంవత్సరాలు
- మెయిన్స్ – స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో పాత్ర
- గాంధీయుగానికి ముందు కీలక అంశం
Conclusion | ముగింపు
The Home Rule Movement transformed the idea of Swaraj from an abstract concept into a popular political demand. Though limited in duration and scope, it energized Indian politics and paved the way for Gandhian mass movements. It stands as a critical milestone in India’s freedom struggle.
హోం రూల్ ఉద్యమం స్వరాజ్య భావనను సిద్ధాంత స్థాయి నుంచి ప్రజా రాజకీయ డిమాండ్గా మార్చింది. కాల పరిమితి ఉన్నప్పటికీ భారత రాజకీయాలకు కొత్త ఉత్సాహం ఇచ్చి గాంధీయుగ ప్రజా ఉద్యమాలకు దారి వేసింది. భారత స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో ఇది ఒక కీలక మైలురాయి.
“Home Rule prepared India to rule itself.”
UPPSC GS Paper–I Library
Complete History • Culture • Society • Mains Practice
By Shaktimatha 369 Learning
This page is a one-stop structured library for UPPSC GS Paper–I. All topics are arranged day-wise and theme-wise for easy study, revision, and answer writing practice.
🟢 A. GS Paper–I Overview
- Ancient Indian History
- Medieval Indian History
- Modern Indian History
- Indian Art & Culture
- UPPSC Mains Answer Writing Practice
🟣 B. Ancient Indian History
- Day 2 – Introduction to Ancient Indian History
- Day 3 – Indus Valley Civilization
- Day 4 – Vedic Period
- Day 5 – Buddhism & Jainism
- Day 6 – Mauryan Empire
- Day 7 – Post-Mauryan Period
- Day 8 – Gupta Empire
- Day 9 – South Indian Kingdoms
🟡 C. Indian Art & Culture
🔵 D. Medieval Indian History
- Day 11 – Delhi Sultanate
- Day 12 – Vijayanagara Empire
- Day 14 – Mughal Empire (Babur–Akbar)
- Day 15 – Mughal Empire (Later Mughals)
🔴 E. Modern Indian History
- Day 16 – Advent of Europeans
- Day 17 – Battles of Plassey & Buxar
- Day 18 – British Administrative Policies
- Day 19 – Revolt of 1857
- Day 20 – Crown Rule (1858)
- Day 21 – Socio-Religious Reform Movements
- Day 22 – Rise of Indian Nationalism
- Day 23 – INC Moderate Phase
- Day 24 – Partition of Bengal & Swadeshi
- Day 25 – Extremist Phase (Lal-Bal-Pal)
- Day 26 – Home Rule Movement
- Day 27 – Lucknow Pact (1916)
- Day 28 – Montagu–Chelmsford Reforms
- Day 29 – Rowlatt Act & Jallianwala Bagh
- Day 30 – Non-Cooperation Movement
- Day 31 – Khilafat Movement
- Day 32 – Swaraj Party
- Day 33 – Simon Commission
- Day 34 – Nehru Report (1928)
- Day 35 – Lahore Session & Purna Swaraj
- Day 37 – Civil Disobedience Movement
- Day 38 – Government of India Act, 1935
- Day 39 – Provincial Elections (1937)
- Day 40 – August Offer & Individual Satyagraha
- Day 41 – Cripps Mission
- Day 42 – Quit India Movement
- Day 43 – INA & Subhas Chandra Bose
- Day 44 – Cabinet Mission Plan
- Day 45 – Mountbatten Plan & Independence Act
🟠 F. UPPSC MAINS – GS-I Answer Writing Practice
- GS-I Answer Writing – Library
- Practice Set 1
- Practice Set 2
- Practice Set 3
- Practice Set 4
- Practice Set 5
- Practice Set 6
- Practice Set 7
“A good library does not reduce effort, it multiplies clarity.”
.png)
No comments:
Post a Comment