Shaktimatha 369 Learning

 

📚 UPSC Library – Constitution & Current Affairs

• 🇮🇳 భారత రాజ్యాంగ అధికరణలు – Telugu UPSC Notes
• 🇬🇧 Indian Constitution Articles – English UPSC Notes
• 📘 English Current Affairs Library – IAS & UPSC
• 📗 UPSC Telugu Library – GS-wise Notes

“Right links at the right place build strong preparation.”

— Shaktimatha 369 Learning

📘 Page 5 – RBI, ద్రవ్య విధానం & బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థ

IAS | UPSC | State PSC Aspirants కోసం
GS-III • Prelims • Essay • Interview

---

 ఈ పేజీ ప్రాముఖ్యత

భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ (RBI) దేశ ఆర్థిక స్థిరత్వానికి కేంద్రబిందువు. ద్రవ్యోల్బణ నియంత్రణ, ఆర్థిక వృద్ధికి సహకారం, బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థ భద్రత RBI ప్రధాన బాధ్యతలు.

IAS పరీక్షలో RBI, ద్రవ్య విధానం, బ్యాంకింగ్ సంస్కరణలపై నిరంతరం ప్రశ్నలు వస్తూనే ఉంటాయి.

---

🏦 1️⃣ భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ – పాత్ర

RBI ముఖ్య విధులు:

• నాణేల జారీ అధికారం
• బ్యాంకుల నియంత్రణ & పర్యవేక్షణ
• విదేశీ మారక నిల్వల నిర్వహణ
• సర్కార్‌కు బ్యాంకర్
• చెల్లింపుల వ్యవస్థ నియంత్రణ

Prelims కీలక పదాలు:
Issuer of Currency, Banker’s Bank, Lender of Last Resort

---

💹 2️⃣ ద్రవ్య విధానం (Monetary Policy)

ఏమిటి?
ద్రవ్య విధానం అనేది డబ్బు సరఫరా, వడ్డీ రేట్లను నియంత్రించడం ద్వారా ఆర్థిక స్థిరత్వాన్ని సాధించే ప్రక్రియ.

లక్ష్యం:
ద్రవ్యోల్బణ నియంత్రణ (Inflation Targeting)

పరికరాలు:

• Repo Rate
• Reverse Repo Rate
• CRR (Cash Reserve Ratio)
• SLR (Statutory Liquidity Ratio)
• Open Market Operations

Mains Angle:
“ద్రవ్యోల్బణ నియంత్రణలో RBI పాత్ర వృద్ధికి ఆటంకమా?” విశ్లేషించండి.

---

👥 3️⃣ ద్రవ్య విధాన కమిటీ (MPC)

ద్రవ్య విధాన కమిటీ వడ్డీ రేట్లపై నిర్ణయాలు తీసుకుంటుంది.

• 6 సభ్యులు (RBI + ప్రభుత్వం)
• మెజారిటీ ఓటుతో నిర్ణయాలు
• పారదర్శకత & బాధ్యత

Prelims Note:
MPC ప్రధాన లక్ష్యం – Price Stability

---

🏛️ 4️⃣ బ్యాంకింగ్ రంగ సవాళ్లు

• నాన్-పర్ఫార్మింగ్ ఆసెట్స్ (NPAs)
• బ్యాంకుల మూలధన లోపం
• కార్పొరేట్ గవర్నెన్స్ సమస్యలు
• సైబర్ భద్రతా ప్రమాదాలు

Mains Angle:
“బ్యాంకింగ్ రంగ స్థిరత్వమే ఆర్థిక వ్యవస్థ స్థిరత్వానికి మూలం.” వివరించండి.

---

💻 5️⃣ డిజిటల్ బ్యాంకింగ్ & ఆర్థిక సమగ్రత

డిజిటల్ బ్యాంకింగ్ ద్వారా ఆర్థిక సేవలు పేదలు, గ్రామీణ ప్రాంతాలకు చేరుతున్నాయి.

• UPI & డిజిటల్ చెల్లింపులు
• Jan Dhan ఖాతాలు
• Direct Benefit Transfer (DBT)

ఆర్థిక సమగ్రత సమగ్ర వృద్ధికి కీలకం.

---

 ముందుకు దారి (Way Forward)

• బ్యాంకింగ్ సంస్కరణల వేగవంతం
• డిజిటల్ భద్రత బలోపేతం
• వృద్ధి–స్థిరత్వం మధ్య సమతుల్యత
• ఆర్థిక అవగాహన పెంపు

---

“స్థిరమైన బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థ స్థిరమైన ఆర్థిక వ్యవస్థకు పునాది.”

— Shaktimatha 369 Learning